Aşırtmalı Aba Güreşi

Tokmaklar davula vurdukça, zurnalar tarihin ötesinden güreş harmanına; perdahlar, kündeler, sırtı yere gelmeyen pehlivanlar getirir. Güreşçiler davulun ritmine bırakırlar kendilerini.

Gaziantep’te böyle bir güreş harmanı her yıl kurulur. Bu güreş harmanı ne yağlı güreş ne minder güreşine benzer. Bu güreş orta Asya’dan Anadolu’ya taşınmış Aşırtmalı Aba güreşidir.

Güreşin tarihine bakıldığında en eski güreş türü olarak Aba Güresi görülmektedir. Aba güreş türü İskit, Saka, Uygur, Karahan, Moğol, Özbek, Kazak, Çağatay, ülkemizde ise Gaziantep, Antakya yörelerinde Kızık Türkleri arasında yaygındır.

Aba güreşi ilk zamanlarda spordan ziyade askeri eğitim amaçlı olarak yapılmıştır. Askerlerin formda kalmaları için başlayan bu güreş tarih içerisinde bir spor faaliyeti olarak yerini almıştır. Aba güreşlerini Türkler gittikleri yerlere götürmüşlerdir. Bugün Uzakdoğu sporlarından kabul edilen Judo Aba güreşinin farklı bir versiyonudur.

Bugün İsveç’te yapılmakta olan “pantolon” güresinin de, Orta Asya’da yapılan göçler sırasında Baltık bölgesine yerleşen Hun Türleri tarafından yapıldığı tahmin edilmektedir.

Ülkemizde Hatay Kahramanmaraş yörelerinde aba güreşleri yapılır. Ancak Aşırtmalı aba güreşi sadece Gaziantep’e özgü bir güreştir.

“ABA” Güreşçileri üstlerine “Aba” adı verilen koyun yününden ve keçi kılından el tezgahlarında dokunan, kolsuz, omuz ve sırtları dayanıklı olması için deri ilave edilen boyu güreşçinin dizlerine kadar gelen bir giysi giydikleri için bu güreşe ABA GÜREŞİ denilmektedir. Çok sayıda aba çeşidi vardır. Bunların başlıcaları “ Yerli Aba ( Kırmızı Aba, Boz Aba) Maraş Abası, Hamis Abası, Çuha Abası, Siyah Aba, Urfa Abası, Torun Abası” dır

Aşırtmalı Aba güreşi ise abalı güreşçilerin bir birini aşırarak güreşi kazanmalarından dolayı bu adı almıştır.
Bu güreş daha çok köylerde rağbet görmektedir. Güreşe şehirlilerin ilgisi yok denecek kadar azdır. Gaziantep- Nizip yolunun sol tarafında kalan köylere Dere köylüleri denilmiş, Sağ tarafta kalanlara ise Pekmezci köylüleri denilmiştir. Aşırtmalı Aba Güreşleri bu ikiye bölünmüş köyler arasındaki kıyasıya geçen mücadeleden dolayı günümüze kadar taşınmıştır.

Eskiden Gaziantep’in köylerinde düğünler Aşırtmalı Aba Güreşleri ile yapılırmış. Çok azda olsa eski güreşçiler oğullarının düğünlerini aşırtmalı aba güreşleri ile yapmaktadırlar. Geleneklere göre aba köy halkının ortak malı olarak kabul edilir.Güreşin icra edildiği köylerde en az her köyün 2-3 abası vardır. Bu abalar güreş meydanında köylü güreşçiler tarafından sıra ile giyilir. Bir köyde aşırtmalı aba güreşi ile düğün yapılırsa diğer köylerdeki güreşçilere davetiyeler özel olarak gönderilir. Güreşte başarılı olan pehlivanlara bir top kumaş verilirdi.

Son otuz yıldır Gaziantep Büyükşehir belediyesi Aşırtmalı Aba Güreşi’ne sahip çıkarak her yıl düzenliyor. Bu amaçla belediye tarafından şehre 12 km uzaklıkta bir tesis yapılmış. Güreşler burada her yıl yapılmaktadır.

Genç güreşçilerin dilerinde dolaşan köy odalarında sohbet konusu edilen Meşhur aba Güreşçileri de vardır. Emir Tatlı, Çeto, Recep Bakır, Muzaffer Kıllı, Musanınoğlu, Palamut, Bozo bunların başlıcalarındandır. Pehlivanlar daha çok lakapları ile anılmışlardır. Genelde her pehlivanın onun yiğitliğini, memleketini anlatan bir lakabı verilmiştir.

Aşırtmalı Aba güreşi diğer güreşlerden teknik ve görsel olarak farklıdır. Güreşçiler yaşlarına göre güreşirler. Güreşecek pehlivanlar abaları sırtına giyerler. Bellerine kuşak bağlanır. Ayakları çıplak olarak güreşirler. Güreşçiler bir birlerinin kuşaklarından tutarak rakibi üzerinden aşırmaya çalışır. Rakibini üzerinden iki defa aşıran güreşçi maçı kazanmış sayıları.

Maçları masa hakemi ve harman hakemleri tarafından yönetilmektedir. Hakemler eski güreşçilerden oluşur. Aşırtmalı Aba güreşi yapmamış insanlar hakem olamaz . Yaşlı güreşçiler kuşak bağlayamadıkları için masa hakemi olurken, orta yaşlılar güreşi yönetir.

Aşırtmalı Aba Güreşlerinde her yıl bir yıllığına “ağa” seçilir. Ağalık ihaleye çıkartılır. En fazla parayı verenler ağa olur.

Güreş minderlerinde Türklerin yenilmemesinin en büyük sebebi Anadolu’da yapılan bu güreşlerin Türk Güreşinin alt yapısını oluşturmalarından kaynaklanmaktadır. Yöresel olarak yerel yönetimler tarafından yaşatılmaya çalışılan, Aba Güreşi, Aşırtmalı Aba güreşi, Kısa şalvar güreşi, Kara kucak, Yağlı güreşlerin ulusal bazda desteklenmesi Türk güreşinin dünya çapında başarılı olmasını sağlayacaktır. Güreşin alt yapısı Anadolu kırsalında davulu zurnalı meydanladır. Geleneğin bir kültürün yaşaması için daha çok desteklenmeli aynı zamanda medya tarafından bu tür kültürel etkinlikler tanıtılmalıdır.

 

Aşırtmalı Aba Güreşi Kuralları

1- Süre
Hava sartlari ve zemine göre belirlenir ve güreslerden önce ilan edilir. Ayaktaki süre en az 10, en fazla 20 dakikadir. Yerdeki süre ise en az 30 sn. En fazla 1 dakikadir.

2-Eslesme
Illerde yapilan güreslerde, ayni köyden olma, kardes olma vs. önemli degildir. Ancak bu ayrintilar köylerdeki güreslerde önemlidir.

3- Kilo
Sikletler kilo ve yasa göre belirlenir.

A-) Yildizlar ( 15-16 yas )
35-40 kg.- ayak
40-45 kg.- tozkoparan
45-50 kg.- deste
50-55 kg.- küçükorta
55-60 kg.- büyükorta

B) Gençler ( 17-18 yas)
45-50 kg.- ayak
50-55 kg.- tozkoparan
55-60 kg,- deste
60-65 kg.- küçükorta
65-70 kg.- orta
70-80 kg.- büyükorta
80-90 kg.- basalti
Agir siklet- bas

C) Büyükler ( 19 ve üstü )
50-55 kg.- ayak
55-60 kg.- tozkoparan
60-65 kg.- deste
65-70 kg.- küçükorta
70-75 kg.- orta
75-80 kg.- büyükorta
80-90 kg.- basalti
Agir siklet – bas

4- Hakem
Bir meydan hakemi, iki masa hakemi ve bir kusak hakemi vardir. Her güresçi için bir orta hakem vardir.

5- Puanlama
Puanlama yoktur. Sonucu hakemlerin insifiyati belirler.

6- Tezahürat
Güreste herhangi bir tezahürat yapilmaz.

7- Ihtar
Aba güresinde ihtar yoktur. Yanlis hareket diskalifiye sebebidir.

 

Aba Güreşinde Yasak Hareketler

El asiran güresçi rakibinin kusagina birakamaz.
Elle rakibin topuklarina tirpan vuramaz.
Asirilan güresçi kafayi koltuk altindan gögse dogru çikaramaz.
El asiran güresçi rakibin kusagini birakarak çift veya tek dalamaz.
Dizden asagi tutmak yasaktir.
Rakibini boyunduruga alan güresçi onun boynunu sikamaz.
Güresçi kollarini 90 dereceden fazla açtiginda, iki eliyle rakibine kirma gibi tehlikeli oyunlar yapamaz.
Yenen veya yenilen güresçi, kesinlikle seyirci tarafindan alkislanamaz.
El asirirken güresçiler devamli sag elleri ile asirmak zorundadir

Aşirtmali Aba Güreşinde Yenme- Yenilme

El asirtip, kusaktan tutan güresçi, elini biraktigi an yenik sayilir.
Tus olan, açik düsen ( yüzünkoyu düsmek ) güresçi yenik sayilir.
Kalçasi ve omuz yani tam yere degen güresçi yenik sayilir.
Geriye atma veya buna benzer bir oyunu yapan güresçinin sirti veya yan tarafi yere gelirse, bu da gözle izlenir biçimde olursa, oyunu yapan bu güresçi yenik sayilir.
Asirilan güresçi, el asiranin ayaklarini yerden kestiginde, yere düserse, el asiran güresçi yenik sayilir.

Aba Güreşinde Oyunlar

1- El Asirma : El asiran güresçi rakibinin, omuzunun üzerinden elini asirarak, arkadan rakibinin kusagini tutar.

2- Iç Çangal : Iç çangali genellikle el asiran pozisyonondaki güresçi yapar. El asiran güresçi rakibine kalçasini döner, sag ile rakibinin sol ayagini içten sarar ve atmaya çalisir.

3- Dis Çangal : El asiran güresçi, rakibine kalçasini döner. Sag ayagi ile rakibinin ayagini distan sarar.